DE OCTOPUS

 

 

De naam octopus komt van het Griekse woord okto, acht, en pous, voet. Dit dier is zo buigzaam en zo flexibel dat hij zonder enige moeite een gouden plak zou kunnen winnen bij het onderdeel atletiek van de Olympische Spelen. Het achtarmige wonder is met recht een wonderbaarlijk schepsel om te zien. Hij kan dankzij zijn bouw in allerlei hoeken, gaten en kuilen kruipen en zichzelf prima verstoppen dankzij zijn exceptionele gave om zijn eigen huidskleur bij elke situatie te veranderen. Daarnaast is hij een bijzonder sierlijke zwemmer waar je, ondanks zijn prachtige en serene uitziende uiterlijk, geen ruzie mee wilt krijgen.

 

 

Bouw

De gewone octopus behoort tot een orde binnen de klasse van de inktvissen, Cephalopoda. Er zijn in totaal 100 verschillende soorten octopussen die binnen deze orde vallen waarvan de octopus de bekendste is. Een octopus is een opvallende verschijning met zijn acht armen, zuignappen, peervormige hoofd en grote ogen. Hij kan zich dankzij zijn gebrek aan botten, prima in allerlei gaten en spleten verstoppen.

 

De octopus heeft maar liefst drie harten. Twee harten pompen het bloed door de kieuwen en het derde hart pompt het bloed door het lichaam heen.  Ook al heeft hij geen skelet, zijn mond, die de vorm van een papegaaienbek heeft, is wel gemaakt van een soort harde hoorn. Aan zijn lange armen heeft hij zuignappen. Sommige octopussen hebben twee rijen zuignappen en andere soorten hebben er  maar een. De gewone octopus heeft er twee. Heel bijzonder is het feit dat sommige soorten octopussen bij gevaar in staat zijn om een arm af te stoten.

 

In de hersenen van de octopus zitten twee statocysten, evenwichtsorganen. Deze evenwichtsorganen zorgen ervoor dat de octopus het verschil kan voelen tussen wat horizontaal en verticaal is.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De ogen van de gewone octopus zijn uitstekend ontwikkeld, ook al kunnen ze geen kleuren zien. Ze kunnen deze focussen door de lenzen van het oog naar binnen en naar buiten te schuiven, maar net als de meeste andere zeedieren hebben ze ook andere zintuigen en organen die ze gebruiken om dingen te voelen, te ruiken en af te tasten. De octopus gebruikt bijvoorbeeld zijn zuignappen om dingen te voelen en proeven.

 

 

Raken de armen van een octopus ooit in de knoop door hun zuignappen?

Nee, dit gebeurt nooit. De zuignappen van de octopus hebben chemische sensoren die dit voorkomen doordat ze ontwikkeld zijn om de eigen huid van de octopus te herkennen.

 

 

Octopussen bewegen zichzelf voort niet alleen door te zwemmen, ze kunnen ook over de zeebodem lopen. Sommige soorten octopus kunnen zichzelf zelfs voortbewegen op twee benen.

 

De huid van de gewone octopus is glad en heeft speciale pigmentatie cellen, chromatphores, waardoor hij zich moeiteloos kan camoufleren. De pigmentcellen hebben drie zakjes die gevuld zijn met drie verschillende kleuren; c.q. rood, bruin, oranje, geel of zwart. Deze vermengen zich totdat het gewenste kleurenresultaat, rood, bruin of wit, is bereikt. De kleuren zijn ook een reflectie van de stemmingen van de octopus. Rood reflecteert boosheid, wit reflecteert angst en bruin is de standaard kleur van de octopus. Sommige andere soorten octopussen kunnen zelfs in de kleuren grijs, roze en blauw veranderen.

 

Het lichaam van de gewone octopus kan maximaal 25 cm. lang worden en de armen kunnen een lengte bereiken van 1 meter. De gewone octopus heeft maar een korte levenscyclus en wordt derhalve maar gemiddeld 5 jaar.

 

 

Intelligentie

De hersenen van de gewone octopus zijn nogal gecompliceerd. Verder hebben ze een uitstekend lange- en korte termijn geheugen. Ze leren zichzelf door vallen en opstaan om allerlei problemen op te lossen en ze zijn ook heel creatief in het bedenken van oplossingen. Eenmaal een 'lesje' geleerd en ze vergeten dit niet gauw. Heel bijzonder is het feit dat twee derde van de zenuwen van de octopus zich niet in de hersenen bevinden waar je ze juist zou mogen verwachten, maar dat ze bij de octopus in de armen te vinden zijn.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Er zijn veel experimenten gedaan met octopussen om te kunnen vaststellen wat ze allemaal wel en niet kunnen en hoe hoog hun intellect in feite is. Onderzoeken waarbij ze kleuren en vormen moesten leren onderscheiden en zelfs doolhofproeven behoorden tot deze experimenten. Octopussen zijn zelfs zo slim dat ze uit hun aquariums weten te ontsnappen, een situatie die je ook tegenkomt in de Disney film Finding Dori.

 

Vanwege hun hoge intelligentie zijn octopussen in sommige landen van enorm veel waarde voor onderzoekers. Hun hoge intelligentie is ook de reden waarom er niet op ze geopereerd mag worden zonder algehele narcose. Gelukkig maar!

 

 

Leefgebied

De gewone octopus leeft vrijwel overal en in water dat alle temperaturen heeft. Zo kom je hem ook tegen in de Noordzee! Ze leven het liefst in de kuststreken, maar kunnen soms ook afdalen naar 500 meter.

 

Het zijn solitaire wezens die je vaak aantreft tussen rotsspleten of in een zelfgebouwd holletje die gemaakt is van rotsen die ze met hun krachtige armen verplaatsen. Sommige octopussen fabriceren zelfs een deurtje in hun holletje die ze dicht kunnen trekken. Dankzij hun vermogen om zich te camoufleren gaan ze vaak geheel op in hun omgeving.

De gewone octopus heeft genoeg aan zijn eigen gezelschap. Daarnaast is hij ook zeer gehecht aan zijn eigen omgeving, met andere woorden, dit is een territoriale octopus die niet zo van verhuizen houdt.

 

 

Voeding

De gewone octopus jaagt voornamelijk in de nacht op eten. Soms gebeurt dit ook wel overdag, maar dit is zelden het geval. Onderzoek heeft uitgewezen dat ze hun eten, voornamelijke tweekleppige, 'hamsteren'. Het eten wordt op een plek in de nabijheid van hun hol bewaard en vervolgens gehaald wanneer de octopus honger heeft.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ze eten veel kreeften, krabben, garnalen, weekdieren en vissen. Vooral weekdieren worden door de octopus gehamsterd. Een weekdier is bijvoorbeeld een tweekleppige, zoals een oester of een mossel. Ook inktvissen en zeeslakken zijn trouwens weekdieren. De octopussen verlaten hun holletje alleen tijdens de jacht en verdedigen en verstoppen hun huis met stenen, schelpen en andere stevige dingen die ze tijdens hun wandelingen op hun pad tegenkomen.

 

 

Voortplanting

De voortplanting van octopussen luidt meteen hun einde in. De mannetjes sterven een paar maanden na de bevruchting en de vrouwtjes sterven enkele maanden later, nadat de baby octopussen uit hun ei zijn gekropen. De moeder octopus zal uiteindelijk de hongerdood sterven omdat ze haar eieren verzorgt en bewaakt totdat de baby octopussen uit hun ei komen. Gedurende die tijd eet zij ook niet.

 

In de vroege lente zullen de mannetjes meer richting de kustlijn trekken. Bij de gewone octopus heb je een mannetje en een vrouwtje en geschiedt de voortplanting inwendig. Daarvoor gebruikt het mannetje een speciale arm, een hectocotylus genaamd. Dit is de derde rechterarm van de octopus. Via de hectocotylus brengt het mannetje zaad bij het vrouwtje naar binnen. Na de bevruchting breekt de arm af en blijft deze in het vrouwtje achter. Soms bewaart het vrouwtje de sperma van het mannetje maandenlang totdat alle eitjes zijn gerijpt.

 

Gemiddeld twee maanden na de bevruchting legt het vrouwtje zo'n 500.000 eieren in ondiep water. Deze eieren zal ze als trossen bevestigen aan het plafond van haar hol of ze legt ze op de zandbodem neer. Gedurende de rijpingsproces verzorgt ze haar eieren trouw. Ze zal ze van zuurstof voorzien door water over ze heen te spuiten en houdt de eieren schoon met haar zuignappen. Ook zal ze haar eieren beschermen tegen aaseters. De tijd die nodig is voor de eieren om uit te komen is afhankelijk van de temperatuur en de grootte van het eitje. Nadat ze zijn uitgekomen zal ze sterven.

 

De baby octopussen zullen worden meegenomen door de stroming. Gedurende de eerste maand voeden de nog jonge octopussen zich met plankton. Na een maand zakken ze naar de bodem waar ze zullen blijven totdat ze volwassen zijn. Helaas zullen er maar 1 van de 3 baby's, 200.000 stuks,  deze eerste fase van hun ontwikkeling overleven.

 

Aan de hand van onderzoeken heeft men ontdekt dat de levensverwachting aanzienlijk verandert nadat men de beide optic klieren bij de octopus verwijdert. De optic klieren bevinden zich bij de hersenen van de octopus en scheiden hormonen af in het bloed. Na het verwijderen van deze klieren na de voortplanting vertoonden de octopussen weer broedgedrag,  gingen ze weer eten en meer groeien en bleven ze veel langer leven.

 

 

Relatie tot de mens

Er wordt helaas flink jacht gemaakt op de gewone octopus. Visserijen halen jaarlijks soms zo'n 20.000-100.000 ton aan octopussen binnen. Hiervoor gebruiken ze 'Octopus potten'. Dit zijn plastic vallen waarvan de octopus denkt dat het een veilig onderkomen is.

 

Octopus wordt in veel landen gegeten, zoals in Azië en de Middellandse zeegebied. De octopussen worden in zijn geheel gegeten en op de meest uiteenlopende manieren geprepareerd al naar gelang de soort octopus. In sommige landen worden octopussen zelfs levend gegeten, zoals de USA. Gelukkig zijn er stichtingen die opkomen voor het belang van de octopus. Hierdoor is het nu verplicht om deze bijzondere dieren humaan te behandelen, wat wil zeggen dat ze geen pijn meer mogen lijden tijdens experimenten en dat ze op een humane manier moeten worden geëuthanaseerd.

 

 

Natuurlijke vijanden

Je zou bijna medelijden krijgen met de arme octopus want het arme schepsel heeft niet alleen de mens als vijand, maar ook andere zeedieren zijn nogal gek op hem. Er wordt flink op ze gejaagd door haaien, dolfijnen, zeehonden, zeeaal, heilbot en lingcod.

 

Wanneer de octopus in een gevaarlijke situatie belandt kan hij drie dingen doen. Hij kan een inktwolk creëren door inkt uit zijn inktzak te schieten, hij kan zichzelf camoufleren en hij kan zijn armen amputeren. Een geamputeerde arm ervaart echter nog steeds sensatie en zal alsnog proberen te ontsnappen. Een andere manier om zijn eigen vege lijf te redden is door straalaandrijving toe te passen.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hij doet dit door water naar binnen te zuigen en het dan met veel kracht via de sifons aan de beide zijden van zijn hoofd naar buiten te duwen. Dit houdt de octopus echter maar kort vol, aangezien dit hem erg veel energie kost.

Verder is het zo dat het inkt uit hun inktzak giftig is, alleen de inkt van de blauwe octopus pas echt dodelijk voor de mens. Gedacht wordt dat de inkt verder in staat is om ook haaien in verwarring te brengen omdat het hun reukorgaan c.q. reukzintuig tijdelijk aantast.

 

 

IUCN